Nederlandse Middeleeuwse Bronnen
Goederenregister St Maartenskerk
Cartularium Radbodi

Het Goederenregister van de St Maartenskerk te Utrecht is een lijst van bezittingen van de kerk in de 8e tot 10e eeuw. De lijst is een onderdeel van het Cartularium van bisschop Radbod.

De bezittingen van de kerk werden aanvankelijk vastgelegd in schenkingsoorkonden. In het jaar 857 namen de Vikingen Utrecht in. De Utrechtse bisschop Hungar vluchtte naar het klooster Sint-OdiliŽnberg bij Roermond, en nam het archief met de oorkonden mee. Later verhuisde hij naar Deventer. Zijn opvolger Adalbold (Othilbold) gaf opdracht tot het opstellen van een afschrift van de oorkonden. Na Adalbold werkte bisschop Radbod verder aan de afschriften en voegde er enkele persoonlijke epistels aan toe. Vandaar de naam Cartularium Radbodi. Behalve afschriften van de schenkingsoorkonden werd in het Cartularium ook een lijst met bezittingen opgesteld, vermoedelijk om aan te tonen welke goederen de kerk weer in bezit diende te krijgen, zodra de Vikingen weer weg zouden zijn. Tijdens het episcopaat van opvolger van Radbod, Balderik, was de kust weer veilig in de Domstad. Balderik keerde in 922 uit Deventer terug naar Utrecht. In latere jaren, tot 948, is er waarschijnlijk nog gewerkt aan het Cartularium.

Alhoewel het goederenregister is opgesteld in de eerste helft van de 10e eeuw, gaat de inhoud terug op oudere gegevens. Het eerste artikel in de lijst (over Dorestad) is gebaseerd op oorkonden uit het jaar 777 of eerder. Bijna op het eind van de lijst is er een artikel dat gaat over de tijd van bisschop Adalbold (866-898). De tussenliggende artikelen zijn niet exact te dateren, maar moeten gebaseerd zijn op schenkingen uit de tussenliggende jaren. Grofweg: de eerste helft van de 9e eeuw.

Het originele Cartularium van Radbod, en de meeste oorspronkelijke oorkonden, zijn verloren gegaan. Er bestaan wel twee middeleeuwse afschriften. Het oudste dateert van het eind van de 11e eeuw en bevindt zich in het British Museum (Codex uit de Cottoniaansche bibliotheek, genummerd Tiberius C.XI; de goederenlijst is hierin nummer CR 23). Het tweede afschrift is ongeveer een eeuw jonger en wordt bewaard in het Archief van de Bisschoppen van Utrecht (Invent. nr. 43). Dit Utrechtse afschrift is ook bekend onder de naam Liber Donationum.

Bronnen
Gysseling & Koch, Diplomata Belgica, 1950, nr. 195.
Henderikx, Het Cartularium van Radbod, 1998.
Muller & Bouman, Oorkondenboek van het Sticht Utrecht, 1925, nr. 49.

Volgende pagina's over het Goederenregister van St Maarten:
Tekst - de volledige tekst in het Latijn,
Geografisch - plaatsnamen in de lijst,
Personen - persoonsnamen in de lijst,
Afbeeldingen - het handschrift uit het British Museum.

Nederlandse Middeleeuwse Bronnen - Start Pagina